Mając na uwadze potrzeby rolnictwa ekologicznego i fakt, że w Polsce nie ma wpisanych w Krajowym rejestrze odmian wytworzonych i przeznaczonych dla upraw ekologicznych, COBORU na mocy zarządzenia nr 23/2025 z dnia 11 kwietnia 2025 roku Dyrektora Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych w sprawie komisji wewnętrznej ds. ekologicznego doświadczalnictwa odmianowego przygotował założenia pozwalające wyodrębnić spośród odmian konwencjonalnych niektórych roślin rolniczych takie, które będą przydatne do rolnictwa ekologicznego. Powołana Komisja wewnętrzna specjalistów zajmujących się badaniem WGO roślin rolniczych na spotkaniu w dniu 11 kwietnia 2025 r. przyjęła kryteria oceny przydatności odmian do uprawy w warunkach ekologicznych i po przeanalizowaniu wyników doświadczeń prowadzonych w warunkach ekologicznych w latach 2022-2024 przygotowała wykaz odmian konwencjonalnych polecanych przez COBORU do uprawy w rolnictwie ekologicznym.

Analizując wyniki doświadczeń odmianowych prowadzonych w warunkach ekologicznych w celu wyodrębnienia odmian przydatnych do tego systemu uprawy uwzględniono wiele kryteriów, a w szczególności:

Odporność na choroby i szkodniki

W warunkach ekologicznych brak możliwości stosowania syntetycznych środków ochrony roślin sprawia, że kwestia naturalnej odporności roślin na patogeny i szkodniki nabiera szczególnego znaczenia. Przeprowadzając doświadczenia odmianowe w systemie ekologicznym oraz konwencjonalnym, ocenia się reakcję odmiany na różne agrofagi występujące na danym obszarze (np. choroby powodowane przez grzyby, owady). Wysoki stopień odporności lub tolerancji wobec patogenów przekłada się na ograniczenie strat w plonie w obu systemach uprawy. Pozwala także ograniczyć potencjalne koszty związanych z mniejszą liczbą stosowanych zabiegów.

Plon (jakość, stabilność plonowania)

W rolnictwie ekologicznym szczególnie ważna jest jakość plonu, rozumiana jako zawartość składników odżywczych, walory smakowe oraz przydatność przetwórczą (np. wysoka zawartość białka w roślinach bobowatych). Poza względami rynkowymi, takie cechy jak trwałość przechowalnicza są bardzo ważne w ograniczaniu strat żywności. Dlatego w trakcie prowadzonych badań oznaczana jest m.in. zawartość białka, skrobi, zawartość związków antyżywieniowych, a także sprawdzane są parametry przechowalnicze). Ponadto ważną cechą jest stabilność plonowani tj. powtarzalność uzyskiwanego poziomu plonowania w latach badań.

Tolerancja na stresy abiotyczne (susza, niskie temperatury)

Zmiany klimatyczne obserwowane w ostatnich latach powodują częste występowanie okresów suszy lub ekstremalnych temperatur, co sprawia, że w rolnictwie ekologicznym (pozbawionym wsparcia większości chemicznych stymulatorów wzrostu) bardzo ważna jest tolerancja odmian na te niekorzystne czynniki. Zdolność odmian do adaptacji w skrajnych warunkach pogodowych będzie jednym z ważniejszych kryteriów wyboru odmian odpowiednich do rolnictwa ekologicznego.

Wykaz odmian niektórych gatunków roślin rolniczych polecanych do uprawy na sezon 2026/2027
Wykaz odmian niektórych gatunków roślin rolniczych polecanych do uprawy na sezon 2025/2026